استراتژی شهرداری

بیشتر برنامه ریزی ها براساس دیدگاه عقلایی، دارای شكل «آرمانها و اهداف ـ طرحها و اقدامات ـ منابع مورد نیاز» می باشند. در این مدل ها، ابتدا آرمان ها و اهداف سازمان تبیین شده، سپس طرح ها و اقدامات لازم تعیین و در نهایت منابع مورد نیاز برای انجام برآورد می گردند. تغییر در شرایط محیط، سیاست ها، نگرش ها، دیدگاه ها، ساختارها، نظام ها و . . . عواملی هستند كه بر آرمانها و اهداف برنامه ریزی تأثیر گذاشته و در نهایت باعث تغییر برنامه می گردند.

برنامه ریزی استراتژی شهرداری در شكل عقلایی فوق، ظرفیت و توانایی مقابله با چنین تغییراتی را نداشته و منجر به شكست می گردد. این شرایط موجب رشد این تفكر شد كه در برنامه ریزی باید بتوان مطابق با تغییرات، جهت حركت سازمان را تغییر داد و جهت و رفتار جدیدی را در پیش گرفت. این نگرش زمینه ساز ابداع برنامه ریزی استراتژیك در شهرداری ها شد. برخلاف برنامه ریزی سنتی كه در آن آرمانها و اهداف تعیین می شوند هدف برنامه ریزی استراتژیك شهرداری ها ، تبیین و تدوین استراتژی است. بسته به نوع، تنوع و ماهیت تغییرات موجود در محیط می توان تركیبی از برنامه ریزی سنتی و برنامه ریزی استراتژیك را بكار برد.

تعاریف مختلف و متفاوتی از استراتژی شهرداری ها ارائه شده است. در اینجا تعریفی ارائه می شود كه بتواند مفهوم آن را در برنامه ریزی استراتژیك مشخص نماید. استراتژی سمت و سوی دیدگاهها و جهت حركت سازمان بر اساس شرایط محیطی است كه ممكن است در قالب برنامه، موضع، الگوی رفتاری، پرسپكتیو، سیاست یا تصمیم بیان شود. استراتژی می تواند تحت سطوح سازمانی، وظایف و محدوده زمانی متفاوت تعریف شود.

برنامه ریزی استراتژیك شهرداری گونه ای از برنامه ریزی است كه در آن هدف، تعریف و تدوین استراتژی هاست. از آن جایی كه استراتژی می تواند دارای عمر كوتاه یا بلند باشد برنامه ریزی استراتژیك در شهرداری می تواند برنامه ریزی بلندمدت یا كوتاه مدت باشد اما متفاوت از آن هاست.

مزایای برنامه ریزی استراتژیك در شهرداری ها

برنامه ریزی استراتژیك در شهرداری ها دارای مزایای زیادی است كه از جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • قبل از پیش آمدن مشكلات احتمالی از وقوع آنها خبر می دهد.
  • ایجاد برند معتبر شهری
  • ایجاد برندسازی شخصی شهردار و معاونت های مربوطه ها
  • به علاقمند شدن همکاران و پرسنل به شهرداری كمك می كند.
  • تغییرات را مشخص كرده و شرایط عكس العمل در برابر تغییرات را در شهرداری فراهم می نماید.
  • هر نیازی را كه برای تعریف مجدد سازمان ضروری است تعیین می كند.
  • برای دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده بستر مناسب ایجاد می كند.
  • به مدیران كمك می كند كه درك روشن تری از شهر و شهرداری داشته باشند.
  • شناخت فرصتهای آینده شهرداری را در شهر آسان تر می سازد.
  • دیدی هدفمند از مسائل مدیریت شهری ارائه می دهد.
  • قالبی برای بازنگری اجرای برنامه و كنترل فعالیتهای شهرداری ارائه می دهد.
  • به مدیران كمك می كند كه تا در راستای اهداف تعیین شده تصمیمات اساسی را اتخاذ كنند.
  • به نحو مؤثرتری زمان و منابع را به فرصت های تعیین شده تخصیص می دهند.
  • هماهنگی در اجرای تاكتیكهایی كه برنامه را به سرانجام می رسانند بوجود می آورد.
  • زمان و منابعی را كه باید فدای تصحیح تصمیمات نادرست و بدون دید بلندمدت گردند، به حداقل می رساند.
  • قالبی برای ارتباط داخلی بین كاركنان شهرداری به وجود می آورد.
  • ایجاد برنامه های بازاریابی جهت جذب سرمایه گذار
  • ترتیب دهی اولویت ها را در قالب زمانی برنامه فراهم می آورد.
  • مزیتی برای رشد در مقابل سایر شهرهای نزدیک به دست می دهد.
  • مبنایی برای تعیین مسئولیت افراد ارائه داده و به موجب آن افزایش انگیزش را باعث می شود.
  • تفكر آینده نگر را تشویق می كند.
  • برای داشتن یك روش هماهنگ، یكپارچه همراه با اشتیاق لازم از سوی افراد سازمان در برخورد با مسائل و فرصتها، انگیزش ایجاد می كند.

ویژگی های برنامه ریزی استراتژیك شهرداری ها

فرایند برنامه ریزی استراتژیك در شهرداری اساساً فرایندی هماهنگ كننده بین منابع داخلی شهرداری و فرصتهای خارجی شهر می باشد. هدف این فرایند نگریستن از درون «پنجره استراتژیك» و تعیین فرصتهایی است كه سازمان از آنها سود می برد یا به آنها پاسخ می دهد.

فرایند برنامه ریزی استراتژیك شهرداری ، یك فرایند مدیریتی است شامل هماهنگی قابلیتهای شهری با فرصتهای موجود. این فرصتها در طول زمان تعیین شده و برای سرمایه گذاری یا عدم سرمایه گذاری منابع شهرداری روی آنها، مورد بررسی قرار می گیرند. حوزه ای كه در آن تصمیمات استراتژیك اتخاذ می گردند شامل (1) محیط عملیاتی شهرداری، (2) مأموریت شهرداری و (3) اهداف جامع شهری و استانی می باشد. برنامه ریزی استراتژیك شهرداری فرایندی است كه این عناصر را با یكدیگر در نظر گرفته و گزینش گزینه های استراتژیك سازگار با این سه عنصر را آسان می سازد و سپس این گزینه ها را بكار گرفته و ارزیابی می نماید.

باید توجه داشت كه هر فرایند تدوین برنامه ریزی استراتژیك در شهرداری زمانی باارزش است كه به تصمیم گیرندگان اصلی كمك كند كه به صورت استراتژیك فكر كرده و عمل كنند.

برنامه ریزی استراتژیك شهرداری به خودی خود هدف نیست بلكه تنها مجموعه ای از مفاهیم است كه برای كمك به مدیران در تصمیم گیری استفاده می شود. می توان گفت كه اگر استراتژیك فكر كردن و عمل كردن در فرایند برنامه ریزی استراتژیك شهری به صورت عادت درآید، آنگاه فرایند می تواند كنار گذاشته شود.

مدل های برنامه ریزی استراتژیك در شهرداری

در ادبیات برنامه ریزی استراتژیك شهرداری ها از مدل های مختلفی نام برده شده است. برخی از این مدل ها فرایند انجام برنامه ریزی استراتژیك شهری را تشریح می كنند. برخی دیگر گونه ای مدل تحلیلی یا تصمیم گیری هستند كه در مرحله ای از فرایند برنامه ریزی استراتژیك استفاده می شوند. به مدل های نوع اول فرایندی و مدل های نوع دوم محتوایی گفته می شود.

خط مشی برخی استراتژی ها، یك مدل فرایندی است كه مراحل تحلیل محیط را به صورت مبسوط تشریح می كند اما راهكار مشخصی برای استخراج استراتژی ها ارائه نمی كند. همچنین مدل تحلیل برایسون یك مدل محتوایی است اما اشاره ای به كل فرایند برنامه ریزی استراتژیك در شهرداری ندارد. مدل مناسب برای برنامه ریزی استراتژیك مدلی است كه هر دو جنبه فرایندی و محتوایی را دارا باشد.

یكی دیگر از نكات مهم در مدل های برنامه ریزی استراتژیك زمینه (context) شهرداری است. زمینه به شرایط مفروضی اشاره می كند كه شهرداری بر اساس آن شرایط فعالیت می كند. یكی از ابعاد زمینه، ماهیت شهرداری است. دولتی یا خصوصی بودن دو سر یك طیف هستند. نوع ثبت یك شركت به صورت مستقل، نوع دولتی بودن یا خصوصی را تعیین نمی كند بلكه عوامل مختلفی می توانند زمینه عمل یك شهرداری را به سمت ماهیت دولتی یا خصوصی سوق دهند. رویكرد مدل های برنامه ریزی در ارگانی مانند شهرداری با ماهیت بیشتر دولتی مطابقت داشته باشد. در شهرداری به عنوان یک سازمان دولتی-نیمه دولتی ، رویكرد تصمیم گیری عقلایی سیاسی مآبانه بیشتر كاربرد دارد و عملی تر است و در اینجا منطق استقراء حاكم است. که البته این موضوع بسته به اهداف مدیران متفاوت می باشد.

روش تدوین استراتژی شهرداری به کمک مدل FG360

برای تهیه برنامه استراتژیك دو فاز كلی (1) شناخت و مطالعه اولیه و (2) تدوین استراتژی شهرداری مورد نظر قرار می گیرند. در فاز شناخت و مطالعه اولیه، مشاور با مطالعه و شناسایی شهر و شهرداری از ابعاد مختلف شامل:

  • مطالعه و بررسی مناطق تحت پوشش شهرداری
  • مطالعه قوانین و مقررات مربوط
  • بررسی تاریخچه و سابقه شهرداری
  • مطالعه منطقه تحت مدیریت و حوزه فعالیت
  • شناسایی فلسفه وجودی، مأموریت
  • اهداف، استراتژی ها و سیاست های فعلی شهرداری
  • بررسی و شناسایی ساختار شهرداری
  • بررسی و شناسایی سیستم ها، فرایندها و روش های موجود شهرداری

مدل كلی برنامه ریزی استراتژیك FG360 را برای شهرداری تنظیم كرده و تطبیق می دهد و سپس آموزش و هماهنگی های مورد نیاز آماده سازی شهرداری برای پیاده سازی استراتژی را اجرا می كند.

استراتژی شهرداری